Kum sagi jen akholchil jouvun, England sahlam a kimudoh khanglui lhanmol chu Roman gladiator-ho (Roman khanglui lai-a japi masanga mi ahilouleh sahang toh kisat/kidel dia training kipe miho) kivuina lhan ahi tin scientist hon aphongdoh tauve. Keipi bahkai, humpi ahilouleh vompi in aketlhahna munho lugu kimudohho lah'a
chun mudoh ahi.
Archeologist hon alaidohu hi leiset-a 'Roman gladiator cemetery' kitup pen hi mai thei ahi, tin York Archaeological Trust in asei in ahi. 2003 kuma pat scientist hon England sahlam lhanmola Roman gladiator-ho guchang (skeleton) alaid- ohu hi tuchanin 80 alhing tai.
Gladiator-ho guchang kimudoh chungchang thu hi achesa Pathenni-a chu scientist hon ana phondohu ahitai. Hiche chungchang thua hin amun tah lim kiladoh TV documentary jong semdoh ahi tan, June 14 nileh Britain sunga TV-a kiso ding ahitai. Israeli scientist hon khanglui hou thilho (religious objects) amudoh thu aphonu toh tua scientist hon gladiator-ho kivuina amudohu thu hi leiset archaeological thilsoh thusima alen pen loi ahi.
"Gladiator-ho gu ahi ti hetdohna evidence hoi pen chu sahang (keipi bahkai, humpi ahilouleh vompi) in apena mark um chu ahi. Hiche kitohkhahna hi golseh kibolna mun (arena) a ana um hinte", tin archeologist Kurt Hunter-Mann in asei in ahi. "Hitobanga Roman skeleton kikholdoh hi ana um kha nai poi", tin Michael Wysocki in asei kit e.
Michael Wysocki hi forensic anthropology laboratory, University of Central Lancashire a hiche mihem gu kimudohho examine bola pang ahi. Aman asei danin, gansa pena mark umho hin gladiator khat hina avetsah e, ati. Scientist-ho mudoh dungjuiin, tua kisei pa aban lang khat alen jep in ahi gladiator-ho chu chapan lai a pata khut langkhata chemjam/manchah doh/ choi dan leh galsat dan ana kihil sah ji ahi.
Evidence dang kimudohho chu luchang manchah tobang khata kikhet pehna mark-ho leh sa ahilouleh leibelho toh jana vetsahna (gladiator) a kivuithana chu ahi.
Alangkhata, gu kilaidohho chu gladiator ho gu ahi ti jeng thei ahi nai poi, tin archeologist Hunter Mann in asei kit e.Hunter-Mann chun, "Hicheho chunga research hi kibol jom jing ahi nalai in, thuchaina sem jeng thei ahi nai poi", ati.
Ahin "pasal gu ngen ti thei ahin, atamjo hi tahsa pha tah leh asan dan jong kibang ahiuve . Chuleh, atahsa poh danhou hi gladiator hi dia sei theina khat jong aum kit e. Atamjo ban gu-a thajung kibehna mark aumin, hiche hin ban tha nasa tah-a kimancha dan atahlang e", tin jong asei kit e.
Amaho hi kum 2000 masanga kipan Roman lenggam-a (Mediterranean hopsoh) kona hung
hi diuvin akilang e.
"Hiche hi leiset hopsoha thil kimudoh poimo khat ahi. Ajeh chu, hitobanga kitup tah-a gladiator cemetery um hi leiset mun danga kimu lou ahi", tin Wysocki in asei e. Skeletonho hi kum
1,600 leh 1,900 kikah khanglui-a hi diuva sei ahi kit e.
Lhan kilaidohho lah-a sei thei pen chu, kum 1,700 vel masanga misang pasal kum 18 leh 23 kikah hi dia kisei pa kivuina lhan len tah chu ahi. Angong laha chemjam-a kisat/ kisutna mun phabeppi mudoh ahi, tin jong scientist-ho chun aseiuvin ahi.
Ama toh thil dang kimu thaho chu akivui kona sakol sa (sakol 4 beh hi dia ginchat) nehna nung kidalha sakol gu 424 panna a bong leh vohcha guho ahi. Midang kivuinaho-a jong sakol, kelngoi ahilouleh ahcha guho mudoh ahi, tin archeologist hon aseiuvin ahi.
Hiche gladiator-ho kivuina mun hi 2003 kuma archeologist hon chenna-inho kisahna ding mun akholchil nauva kona ana mundohu ahi.
Alangkhata, achesa Sempatni chun, Israeli archeologist hon kum 3,500 vel khang hou thil (religious objects), Bible sanga luijo, amudohu thu ana phongdoh kituvin ahi.
Hiche thilho alui dan hi Roman skeleton-ho sanga ale 2tobanga lui din archeologistho chun aseiuvin ahi.
"Hiche tuitheiho (vessels) hi milim pathen kihouna-a kimang hileh akilomin, hiche khanglai a chun khopi khat cheh in milim pathen houna temple anei chu custom ana hi e", tin archaeologists Uzi Ad leh Edwin van den Brink in asei lhonin ahi.
Scientist hon hiche milim pathen kihouna tuitheiho kimudo hi thil lui tah leh kitup tah-a kivekol ahi jeh in, thil kikhat (rare) tah ahi tin jong asei un ahi. Tuitheiho lah-a dang phabep chu Mycenae, Greece-a kona kipolut ahin, hiche hin Greece-te toh gam le gam kikah-a chu phatlai a sumkolveina ana um jong aphotchen e, tin akisei in ahi.
- Recent Posts
- Comments
Advertisement
Video
-
India Shinning with Sonia
Lunminthang Haokip In inter-racial tryst with destiny; To later bewail trials of this country; In a noble home that thrived in giving; All that it hard-earned to Nation-building; By faith you ventured to new rules marry, -
A Brief History of St George’s Parish Church, East Ham, London
NAME: St. George is the patron saint of England and St. Ethelbert commemorates death of Christian King outside Hereford, name added in 1935 after generous donation from Diocese of Hereford to new building. -
Twelve Years in England
t was first week of June, 1979 when I arrived at the door of the Holy Cross College, 104 In Ya Road, Rangoon, I think it was around 9 am in the morning, and I came from Mandalay by train. I was received by a student who was cleaning the class rooms -
Hattinneng Hangsing crowned Miss Nagaland 2010
Nineteen year-old Hattinneng Hangsing from Peren district was crowned Miss Nagaland Monday evening in a glittering show held at State Academy Hall, Kohima. Virieno Zakiesato was adjudged first runners-up while Tsukoli Kinimi was adjudged second runner-up. -
A brief history of Lupho, Lupheng, Misao and Related Clans
By Lhunkholal Lupho In view of the fact that most of us are not aware of our true genealogical background, and for our local elders who depend on the memory bank of community -
Adihlou bolna dingin lampi dih aumpoi
Thudih choija nakigel nah em? Nangle nang hitihin gah kidong temmo – Midangho natheitop sunna nakithopi hinam? Natoh dung juija aga loudinga nakigot hinam? Adihle adihlou lhekhenna dinga nalungel nasen hinam? Henge natileh, -
Reformation apat tu chan Houbung dinmun
Lhumlam Roman Catholic lah a chun Monas tery kiti Pathen natong dia ain alou dalha munkhat a kithem chuh-a ahinkho pumpi mangjeng ho hatah-in ahung machal’in, Houbung chu hitobanga kithem chuh ho chun -
Are They Truly Your Friend? How to Tell
A few years ago I penned a quote for my FaceBook page that said, “A genuine friend never says, ‘Call me if you need something.’ They simply do it.”
| If you are interested in submitting Articles | News Item, please enclose with one of your photo | News related Picture of one or two and send it to us at bombielmedia@gmail.com
Featured Posts
Category
Blogroll
- » Judea gam - Esther Sitlhou
- » Thim in lei atom - Esther Sitlhou
- » Liem cheh ute - Esther Sitlhou
- » Aw Bethlehem Lhanghoi - Esther Sitlhou
- » Aw Bethlehem - Esther Sitlhou
- » Limna Nikho - Ngaineilhing Haokip
- » Leiyah ahung pieng - Ngaineilhing Haokip
- » Lal Pen nikho - Ngaineilhing Haokip
- » Lal Lunglhai kum - Ngaineilhing Haokip
- » Huhhing'a Pakai - Ngaineilhing Haokip
- » Chamna Lengpa - Ngaineilhing Haokip
- » Vang eipe diuvin - Esther Sitlhou
- » Lenchung (Kuki Idol)- Kalha ngai jing
- » Lhingboi Singson- Chavang Kolni
- » Lhingboi Singson- Kipah in Nuikhom
- * For more download go here »

