Thinglhang gam Economy Semhoi Angaitai

~Joel Mangboi Haokip
Price fixation jong hi apoimo tahkhat ahi. Masang chun District Administration in essential com modities ho man bikhiehna anabol jin, ahin Tulai in hitobang kibollam aki hekha tapon ahi. Niseh neh le chah man ho igam economic standard toh kitoh a fixation bol ngai ahi. Mipi summu khang chomlou ahijeh hin, mahajon le Stockiest hon bandh paolap in anopnop phat ule thilman akhansah jiu hin mipi kimanchahna
hatah in atongkhan ahi. Chule igam uva sum le pai hahsat hi gomkom a la in, sumnei phabep in sumpung percent tam tahtah in ahom un, migenthei tam ahijeh in sumkolveina phatah khat dan in
aumdoh tan, ahinla bat la chu eima ho mama akihi jeh chun isah joulou teng boina tamtah itoh jiuvin ahi. Hitobang genthei hahsa itam u pohnatna neitah sang in mihousa khat le niín sumtong holnopnaía inei uhi ngahphat hita lou ham? Eiho le eiho iki tosot to lou ule koi ikineppi uham?

Igamsung uva economic reform a umtheina ding a ibol diuva kagel ho phabep kahin tahlang-e. Horticulture farming lang semhoi ding: Horticulture eti teng pahcha, thei (fruits), fruit plants chi chomchom ho leh anche louhing (vegetables) ho kiseina ahi. Ichennau thinglhanggam climate umdan hi theihuon (horticulture farming) le anche louhing ho tuna ding a kithuh tah ahi. Igam u hoidan hi, Ahlu, Be le adangdang summunathei (cash crop) ho kumkhat a velni kituthei nalai ahi. India in 1965-66 lai a kiellhah jieh a green revolution ana pat u bang in eihon jong igamsung uva neh le chah kininglhin thei nadiín theihuon le adangdang farm bolna in mangcha leuhen economy hatah a hunghoi chom ding ahi. Tupet a igam uva sustanaible pen chu agro-based industry ahin, hijeh hin phailei inei houjong mohkoi louvin chaang den jou teng anche louhing ho tuna in mangcha leuhen summuna phatah ahi. NREGS a nikhotha jong hi loubolna le kikomtona thei lampi ho semdohnaín kimangcha leh hoipen ding ahi.

Eiho kah a kikhohsah to ding poimo: Punjabi ho khu agenthei le khutdo aum pouvin ahi.Ajehchu amaho
kahía genthei chaga ho dopsang nading in society in kithopina in Capital ijat hamkhat ape jiuvin, alosam
jong le velni velthum hiti chun adindoh tokah in akithopi jiuvin ahi. Ahin eiho Christain lah a hitobang um tahsang in, alolhing ding khat jong thangset man in isonlhu kitji nalai uvin ahi. Chule eimi mihousa hon chennalou ding pucca building ho imoh tundohdoh sang uvin, job employment pethei ding  griculture
farm, Industrial firm, enterprise ho tobang hongdoh ule mipi’n jong aphatchompi ding chule igamsung u economy semhoina jong hiding ahi.

Mihousa ho leh lekhathem hon hitobang ho apohdoh diu hi amopoh nau ahi. Masang ipu-ipate juneh lai a
khongbengpaín khong abeh dungjuiía ana laam u bang chun, tulai a khongbeng ding chu mihousa hole lekhathem ho hiding chule anungjui ding chu mipi hiding ahi. Tuhin ichennau khopi ho ivetle eimi sang in kol le vai dukan atamjo tan, building thupi jouse jong amaho isansah uvin, eimi dukan bolnom hon inn luo ding kisan jong akimujouji pouvin ahi. Mun ki lemlai jouse kol le meilhei ho dukan ngen ahitan, chule eimi kom a thilchoh sang chun jatdang kom joh idel uvin, midang economy isemhoi pehjing lai uhin eimi ho dukan ana thidoh jitan ahi.

Kol hon third-rate or duplicate items ho kiman tahtah a eipeh jiule amahoía kimanchom dan in igel un
ibopjiu vin ahi. Manipur a thilkeo kijoh tampi hi mundang a ban kibol jong atam in, kolho thiljoh hohi phatah a vetchil masat ngai ahi. Eiho hin quality velouvin quantity joh ivet jeh uvin, kolhon manbai tah a ajoh hou kicheina (cosmetic items) le thildangdang hokhu tahsa damtheina tongkha thei le guarantee kichaisa tampi jong aum jiín ahi.USA a khu chapang kum 5 in Colgate jeng jong Dental Council in prescribe abol/ abollou ahetthei ahi.

Aneopen a seidin eiho lang a che mama Talab bangkhu mundang a kimu ho sang’a ajat thum a hatjo
ahi. Chule hitiía kol le vai ho igamsung uva welcome ibol jing uva inchen isemdoh pehpeh ule tuban sotlouva Tripura bangía amaho nuoi a ihung um nadi’u jong gamla lou ahitai. Eiho le eiho ki semtuo leuhen igamsung uva economy jong hung hoi intin, igam ujong hungpah theiding ahi.
Sum holdan kithemchuh ding: Eimi dukan/hotel um sunsun khu ivet le kum masa a toh tukum akikhehna
kimu dehlou chule khangtou chom deh louvin thilkeu jong akikoi mama bep kikoi atam-e. Chule abang
dukan/hotel ho ivet le chethou kit ngal ahinla khangtou chomdeh louva thi jong adim in ahi. Hiche hi ivet
leh Dukan/hotel bol hon nicheng a sale-proceeds ho vetoh louva, atammu niu le neng tah a moh jahjah
jeng, ahinla amulhom ni le thase pai a nga jeng te akihin ahi.

Business ibolteng Capital le profit ho phatah a hisap toh ngai ahi. Chule adang ikhantou theilounau khat
chu, jatdang dukan/hotel lah a bat ibolthei louvang uvin, eimi ho kom a batmangpieh tihi ihabol lheh uvin
hijeh hin dukan/hotel neoho chu batbol atam teng a dingdoh jouji tapouvin ahi. Chule eimi dukan bolho
jong ahung che thim teng akilitsah kitji tauvin customer welcome jedan jong ki themchuh ngai deu ahi.
Chule Capital ka neipoi tiía thase louvin, igamsung uva midang ibolsah sang uvin Sam hodan, Kengkoh
khuidan, Insah dan, Gari, Radio, TV, computer se ho semdan le adangdang tamtah ho jong kijil ding
apoimoín ahi. Ipilam hileh summu na ding ihahol diu chule ikithem chuh diu hi igam khantouna dingía
poimo ahi. Hitobang natoh hohi kijapi ding hilou vin human resource joh hi imanchah them diu ahi.

Kolho tuni’a ice cream joh maimai khat kumkit teng mahajon lentah ahung hithei nau khu natoh akijapi
loujeh uleh kimanchah dan athep jeh u ahi. Tulang hin Lamka le Tuibuong bazar lahía eimi kengkoh khui
le samchep tiho jong aumtan khantouna khat ahi. Achung a ngaidan kahin peh jo sang a hoijo tampi
aum in ahin hiche ho jong phatah a ibol ule igamsung uva khantouna hung umthei intin, chuteng
Israelte’n Jerusaliem angaichat jing bang uva eihoín jong ium natin uva igam u ngaichatna hung
um tante.
Tags:

About author

Curabitur at est vel odio aliquam fermentum in vel tortor. Aliquam eget laoreet metus. Quisque auctor dolor fermentum nisi imperdiet vel placerat purus convallis.