Thinglhanggam Economy Semhoi Angaitai

Tukhang mihem ho ding in niseh nehding neijeh bouseh in lungkim nakhang ahitapon chule leiset khantou dan le kikhel dan in jong atah tahlou jeh hin mihem in neh le chah chungchon in thildang jong ngaikhoh le ingaichat u tampi aumtan ahi. Vetsahnaín, insung khat in chapang lekhasimna ding toh sil le chen chule adangdang hojong aloutheilouía agelkhoh angaitan ahi.
Masang ipu-ipate khanglai bangía kumlhun nehding isuhnga phot leh imajouse kichai jeng ahitapon, kitetnakhang jong ahitan eiho jong hiche khang a lut ihitah jeh uvin aloutheilou a midangtoh kitet jing ihitauve. Chule
midang in adei le angaichat jouse neitheiía, achate jong school/college hoipenpen hoía kaisah theiía eiho niseh
nehding kiholthu tamtah ium nahlai uhi thangtomna in neiíu hitin, naa hatong in tongíu hitin igamsung uva neh
le chah aputthei na ding leh financially stable ihithei nadiíu vin pan lah angai tai.

Thinglhanglou neokhat bol maimai a kininglhin nathei ahi tahlou jeh hin Kukiteín jong kininglhingselía ium
theina diuvin economyí iki semhoi u angai tai. Vannoi in global financial crisis aboipi jing laihin,ei thinglhanggam a jong economic crisis lentah inei tauvin ahi. Tulai vannoi khantouna hin mihem khosahdan akikhelsah jing
tan hijeh hin eihon jong thinglhangmi kahinai timanía kivahna ding umhih jong leh ji le cha matah a nei a
khonung ding gelsao lou a hinkho manna thei khang ahitapon ahi.

Nam/gamkhat khantouna hi mi themkhat housat jeh le chihna thepna jeh ahipon, agamsung a cheng mipi
ho jong abon cha akhantou ngai ahi. Kukite hi thinglhangmi ihi chungchon uvin igamsungíu hi akhangtouloupen
lah a jong pang ahijeh hin, amitin in hoilai a um hijong leu hen igam u ikisemphat diu hi imopohnau thupitah khat ahi.Chule muchi agaa put nading in tulai manchah thil ineilou jeh uvin lou lentah kibol jong le kikumphahna ahijipon chule haosat nan jong ineithei pouve. Lou natoh a haosatna ding chun infrastructure le technology ahoi ngaijin ahi. Gam neocha hijong le Germany , Japan le Israel hokhun modern technology le infrastructure anei hoijeh uvin agam-gaa aput in, gamdang a jong tamtah athotdoh jing thei uvin ahi.Ipi hileh gamdang economy thu hasei sang chun ichennao  gam India , Manipur le Thinglhanggam (Kukiland) economy umdan abanban in ana veleu hen phachom jolou dingham na?

India economy umdan le vaichat galsat
Tu masang a global economic crisis chun gamhaosa tahtah USA , Japan , Europe gam ho hatah a atohkhah vang in India tutitah in atongkha pon ahi. Financial crisis um masang chun India economy chu 9.3 percent changei in ana sang in, tu financial crisis umlai hin jong gamdang sang in ahoijo in economy jong 7.1 percent changei in akhangtou jing thei in ahi. Chule India hi world economy hoipenho lahía 12 channa ahin, chule economic growth rate hi China bantah ahin anina in apang in ahi.

India in Economic Reform 1991 lai a ahinchepi uva pat GDP (Gross Domestic Product) ahung hoi tou peh
in, kum 1960s le 1970s laiía India per capita GDP growth chu 1 per cent bou anahin, 1980s laichun 3 per cent ahin, ahin1991 jou a patchun 4-5 per cent in ahung khangtou theitan, tuhin 7-8 per cent apha tan ahi.
Ahin India economy ahoilheh vang in mivaicha vang akiem deh pon, economy khantou bang a mivaicha jong
pungjing hileh kilom abang jeng in ahi. Tupet hin India hi leiset chung a mivaicha tamna pen gam ahin, mihem
one billion lahía 260 million tobang hi mivaicha ahin, hiche lah a 75 per cent hi thinglhang (rural) mi ahi.
International Fund for Agricultural Development (IFAD) hon asei naova chun, mivaicha hopthum lah a
hopni (two-third) tobang hi Asia-Pacific region a aum in hiche lah a 70-80 per cent tobang hi thinglhang a
cheng ahi atiuve.

Achutile, leisiet a mivaicha 1.2 billion umlah a 900 million hi rural area lah a cheng tina ahi. Hiche hin avetsah chu, mivaicha hi thinglhanggam a tam ahijeh chun vaichat suhmangna ding hin rural development apoimo lheh in ahi. Mivaicha atamjo hi niseh nehding kiholthu leh inn le lou dettah neilou ngen tobang ahiuve.Thinglhanggam a mivaicha atamna jeh ho chu ahileh: Achandiu dol ahiding banga achanlou jehíu (unequal distribution of income) Mihem apun chehcheh jeh ( high population growth) Lekha hetlou jeh (Illeteracy) Cha tamnei jeh (large families) Caste system jeh

Nehguh (Corruption) hat jeh
Mivaicha akiti teng leh koitobang niseh neh le chah leh apoimo dang ho neijoulou ho kiseina ahi. India a hitobang hochu BPL (Below Poverty Line) akitin, koitobang lhakhat a Rs. 327.56 neijoulou hochu BPL noi a um ahi. Chule UN in mivaichaía agel hochu koitobang nikhat a dollar khat neijoulou ho ahin hichu lhakhat a Rs.1200 vel tina ahi. USA ah TV neijoulou hokhu mivaicha in akisim in ahi. Tumasang a economic survey kibol chun, India a thinglhangmi 41.8 per cent tobang hi lhakhat a Rs. 447 bouseh in aki mangcha uve akiti. Chule India a mivaicha hi 1993-94 kum a 35.97 per cent a pat 2004-05 in 27.4 per cent in akiem joue akiti.

London School of Economics ho study bol dungjui chun, India a mivaicha akiemlou na jeh hi kum 40 sung chun Indian govt. in economic growth dingbou akhohsah in income distribution le inequality ho akhohsah loujeh ahi atiuve.

banjom nalaiding ....

~ Goshem News
Tags:

About author

Curabitur at est vel odio aliquam fermentum in vel tortor. Aliquam eget laoreet metus. Quisque auctor dolor fermentum nisi imperdiet vel placerat purus convallis.